Zionisme uitgelegd: antizionisme als het nieuwe antisemitisme

Wat betekent zionisme vandaag? Waarom voelen veel Joden zich verbonden met Israël? En hoe verhouden zionisme, antizionisme en kritiek op Israël zich tot elkaar?

Weinig begrippen worden zo vaak gebruikt  – en zo vaak verkeerd begrepen –  als zionisme. In het publieke debat worden de woorden Jood, Israëli en zionist geregeld door elkaar gebruikt, alsof ze hetzelfde betekenen. Dat leidt tot misverstanden en maakt een genuanceerd gesprek over Israël, het Joodse volk en antisemitisme moeilijk.

Voor veel mensen is zionisme uitsluitend een politieke ideologie die verband houdt met het Israëlisch-Palestijnse conflict. Voor veel Joden betekent het echter in de eerste plaats iets anders: de overtuiging dat het Joodse volk, net als andere volkeren, recht heeft op een eigen nationale thuisstaat in zijn historische thuisland. Die overtuiging is niet los te zien van de eeuwenoude geschiedenis van het Joodse volk, de ervaring van vervolging en ballingschap, en de blijvende religieuze, culturele en familiale verbondenheid met het land Israël.

Dit artikel legt uit wat zionisme is, hoe het is ontstaan en wat het vandaag betekent. Het verduidelijkt ook het verschil tussen Joden, Israëli’s en zionisten, bespreekt veelvoorkomende misverstanden en gaat in op de vraag waarom antizionisme door veel Joden als antisemitisch wordt ervaren, terwijl legitieme kritiek op het beleid van Israël dat niet noodzakelijk is.

In het kort

• Zionisme is de beweging voor de nationale zelfbeschikking van het Joodse volk in zijn historische thuisland.
• Voor Joden maakt de verbondenheid met Israël deel uit van hun identiteit — historisch, religieus, cultureel en familiaal.
• Kritiek op Israël kan legitiem zijn, net zoals op elk ander land. Problematisch wordt het wanneer niet het beleid maar het bestaansrecht van het land ter discussie staat, wanneer het land of zijn bevolking verderfelijke intenties worden toegedicht via antisemitische stereotypen, of wanneer een maatstaf wordt gehanteerd die voor geen enkel ander land ter wereld geldt.
• Het woord „zionist” wordt soms als vermomming gebruikt voor „Jood” — een modern antisemitisch patroon. Na het Nuremberg-vonnis van 1946 is het niet meer aanvaardbaar om in het publiek Jodenhaat te uiten in de Westerse landen.

Wat is zionisme?

Zionisme is de nationale beweging van het Joodse volk die streeft naar zelfbeschikking in het historische thuisland: het land Israël.

Oorspronkelijk (zie verder in dit artikel) was het een politieke beweging die zich inzette voor de oprichting van een Joodse staat. Die doelstelling werd bereikt met de stichting van de staat Israël in 1948. Sindsdien verwijst zionisme naar het recht van Israël om te bestaan als nationale thuisstaat van het Joodse volk.

De naam is afgeleid van Sion (Zion), de heuvel in Jeruzalem waarop volgens de Bijbelse traditie en historische bronnen de stad van koning David lag. Doorheen de eeuwen werd “Sion” een poëtische benaming voor Jeruzalem en uiteindelijk voor het hele Land Israël.

Vandaag bestaat er niet één vorm van zionisme. Er zijn religieuze en seculiere zionisten, progressieve en conservatieve zionisten, voorstanders van uiteenlopende visies op vrede, veiligheid, grenzen en de verhouding tussen religie en staat. Wat hen verbindt, is niet één politieke agenda, maar de overtuiging dat het Joodse volk recht heeft op een eigen nationale thuisstaat in Israël.

Dat is een belangrijk onderscheid: zionisme is niet hetzelfde als steun voor het beleid van een bepaalde Israëlische regering. Net zoals iemand het bestaan van België kan ondersteunen zonder het eens te zijn met de Belgische regering, kunnen zionisten scherpe kritiek hebben op het beleid van opeenvolgende Israëlische regeringen.

Bekende namen illustreren die breedte:

Fania Oz-Salzberger, historica en dochter van de bekende schrijver Amos Oz (één van de oprichters van de vredesbeweging Peace Now), vertegenwoordigt een links-zionistische stem die Israëls bestaansrecht verdedigt én de democratische rechtsstaat bewaakt. Yitzhak Rabin en Shimon Peres — beiden Nobelprijslaureaten voor de Vrede — waren overtuigde politiek links georiënteerde zionisten die de Oslo-akkoorden onderhandelden en een tweestatenoplossing nastreefden.

Aan de meer sceptische kant stonden voormalige premiers als Menachem Begin en Ariel Sharon — beiden politiek sterk gefocust op veiligheid, maar ook beiden bereid tot historische compromissen wanneer zij dat in Israëls belang achtten. Begin sloot vrede met Egypte en ontving daarvoor de Nobelprijs; Sharon verraste vriend en vijand door Gaza in 2005 eenzijdig te ontruimen. Het huidige rechtse spectrum wordt vertegenwoordigd door Benjamin Netanyahu, de langstzittende premier in Israëls geschiedenis.

Buiten Israël verklaarde de Amerikaanse president Bill Clinton, die de Oslo-akkoorden mee begeleidde, zich een sterke vriend van Israël én voorvechter van een Palestijnse staat. Zijn opvolger Joe Biden stelde het kernachtig: “You don’t have to be a Jew to be a Zionist.”

Ook vanuit de culturele wereld lieten bekende stemmen zich horen. Steven Spielberg, Barbra Streisand en Natalie Portman — geboren in Jeruzalem — spraken zich allen uit voor Israëls bestaansrecht en recht op verdediging, elk met hun eigen nuances over beleid en vrede. David Draiman, frontman van de Amerikaanse metalband Disturbed, beschrijft zichzelf als “unapologetically fiercely pro-Israel”. Een opvallend voorbeeld is Quentin Tarantino — zelf niet Joods — die al jaren met zijn Israëlische vrouw en hun kinderen in Tel Aviv woont. Toen Iraanse raketten op de stad vielen, vatte Tarantino het zelf laconiek samen: “If something happens, I’ll die as a Zionist.”

Een band van drieduizend jaar

Om te begrijpen waarom zionisme voor veel Joden meer is dan een politieke overtuiging, is het belangrijk terug te gaan naar de oorsprong.

Volgens zowel de Joodse traditie als historische bronnen ontstond het Joodse volk in het land Israël, waar gedurende meer dan duizend jaar opeenvolgende Joodse koninkrijken bestonden. Jeruzalem werd het religieuze, politieke en culturele centrum — de plaats waar de Eerste en later de Tweede Tempel stonden.

Na de verwoesting van de Tweede Tempel door de Romeinen in het jaar 70 en de Bar Kochba-opstand in 135 werden grote delen van de Joodse bevolking verdreven en velen weggevoerd naar Rome en verkocht als slaven. Deze wereldwijde verspreiding staat bekend als de diaspora. Vanaf dan is de Joodse wereld een diasporawereld tot de oprichting van Israël in 1948 – hoewel een klein aantal Joden is blijven wonen in Judea.

Maar de band met het land verdween niet. Eeuwenlang bleef die verbondenheid een wezenlijk onderdeel van religie, cultuur en collectief geheugen:

• Joden bidden traditioneel in de richting van Jeruzalem.
• Meerdere dagelijkse gebeden verwijzen naar de terugkeer naar Sion.
• Aan het einde van de Pesachviering en op Jom Kipoer klinkt al eeuwenlang de wens: “Volgend jaar in Jeruzalem.”
• Veel Joodse feestdagen zijn verbonden met de landbouwseizoenen van het land Israël.
• Gedurende bijna tweeduizend jaar bleef een Joodse aanwezigheid bestaan in Jeruzalem, Safed, Tiberias en Hebron.

Hoewel het moderne zionisme pas aan het einde van de negentiende eeuw ontstond en tractie kreeg, gaat de verbondenheid van het Joodse volk met het land Israël meer dan drieduizend jaar terug — en bleef die band ook tijdens de tweeduizend jaar durende diaspora een wezenlijk onderdeel van de Joodse identiteit.

Deze historische en religieuze verbondenheid verklaart waarom veel Joden Israël niet uitsluitend zien als een moderne staat, maar ook als het historische en culturele thuisland.

Het ontstaan van het moderne zionisme

De eeuwenlange verbondenheid met het land Israël vertaalde zich pas in de tweede helft van de negentiende eeuw in een georganiseerde politieke beweging.

In heel Europa ontstonden toen nationale bewegingen die streefden naar zelfbeschikking. Tegelijk nam de Jodenhaat in Europa toe: pogroms in het Russische Rijk, antisemitische politieke bewegingen en de Dreyfus-affaire in Frankrijk overtuigden veel Joodse denkers ervan dat Joden kwetsbaar zouden blijven zolang zij als minderheid afhankelijk bleven van de goodwill van machthebbers en geen eigen nationale thuisstaat hadden.

De Oostenrijks-Joodse journalist Theodor Herzl wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van het moderne politieke zionisme. In zijn boek Der Judenstaat (1896) stelde hij dat het Joodse volk, net als andere volkeren, recht had op een eigen staat. Op het Eerste Zionistische Congres in Bazel in 1897 werd het doel officieel geformuleerd: de oprichting van een thuisland voor het Joodse volk in Judea-Palestina.

Foto: Theodor Herzl leunt over het balkon van Hotel Les Trois Rois in Bazel, Zwitserland, mogelijk tijdens het Zesde Zionistische Congres dat daar plaatsvond (ca.1903).

Het zionisme was al van bij het begin geen uniforme beweging. Liberale, socialistische, religieuze en culturele zionisten verschilden sterk van mening over de inrichting van een toekomstige Joodse staat. Wat hen verenigde, was de overtuiging dat het Joodse volk recht had op nationale zelfbeschikking.

Palestina

Het koninkrijk Judea werd na de mislukte reeks van Joodse opstanden in 70-135 door de Romeinen hernoemd als Syria-Palestina, als straf voor de opstand. Palestina werd ook de naam van een gebied dat in 1516-1517 veroverd werd door het Ottomaanse Rijk, en na de Eerste Wereldoorlog onder Brits mandaat kwam. Dit gebied was eeuwenlang achtereenvolgens Ottomaans, en daarna Brits mandaatgebied, met een gemengde bevolking van Joden, Arabieren en anderen. Het Brits mandaatgebied Palestina was overigens veel groter dan het huidige Israël; het omvatte ook de Westelijke Jordaanoever, Gaza én het huidige Jordanië — waarvan al in 1922 driekwart werd afgesplitst als Arabisch Transjordanië.

Waarom voelen zoveel Joden zich verbonden met Israël?

Voor veel buitenstaanders is Israël gewoon een land of een onderwerp uit het nieuws. De grote meerderheid van de Joden wereldwijd voelt zich op een of andere manier verbonden met Israël. Die verbondenheid maakt deel uit van een diepe Joodse identiteit, waarin geschiedenis, cultuur, religie, familie en collectief geheugen samenkomen. Wie daar meer over wil weten, kan ook ons kennisartikel over de Joodse identiteit lezen op deze website.

Die verbondenheid heeft meerdere dimensies.

Familie en persoonlijke banden

Na de Holocaust en de daaropvolgende oprichting van Israël in 1948, verhuisden miljoenen overlevende Joden vanuit Europa, Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de voormalige Sovjet-Unie naar Israël. Daardoor hebben veel Joodse families vandaag familieleden die er wonen.

Ook voor veel Belgische Joden is de band met Israël geworteld in de naoorlogse geschiedenis. Na de Shoah vestigden veel overlevenden zich in Israël — zij hadden in België familie, thuis en bezittingen verloren, en zagen in de nieuwe Joodse staat een nieuw begin en een veilig bestaan. Anderen bleven in België in de veronderstelling dat er geen antisemitisme meer zou bestaan door de nederlaag van de nazi’s. Die verspreiding van families is tot vandaag voelbaar: veel Belgische Joodse gezinnen hebben takken aan beide kanten, in België én in Israël.

Veel Belgische Joodse families hebben broers, zussen, kinderen, neven, nichten of kleinkinderen die in Israël leven. Wanneer Israël wordt getroffen door oorlog, raketaanvallen of aanslagen, volgen Belgische Joden die gebeurtenissen niet als verre toeschouwer – zomaar een onderwerp uit het nieuws – maar als mensen die zich zorgen maken om dierbaren.

Veiligheid en toevluchtsoord

Herhaaldelijk en eeuwenlang, sinds de middeleeuwen, werden Joodse gemeenschappen geconfronteerd met uitsluiting, vervolging, verdrijving en geweld. Pogroms, de verdrijving van Joden uit verschillende landen in Oost- en West-Europa en de Islamitische wereld, en uiteindelijk de Holocaust lieten diepe sporen na.

Voor de grote meerderheid van de Joden vertegenwoordigt het bestaan van Israël daarom meer dan nationale onafhankelijkheid. Het symboliseert ook de zekerheid dat er altijd een plaats bestaat waar Joden terechtkunnen wanneer zij elders niet langer veilig zijn.

Die gedachte kreeg een concrete uitwerking in de Wet op de Terugkeer (Law of Return), aangenomen in 1950. Die wet geeft Joden wereldwijd het recht zich in Israël te vestigen en er staatsburger te worden. Ook wie één Joodse grootouder heeft, komt in aanmerking, net als hun echtgenoten en kinderen. Dat criterium weerspiegelt een historische realiteit: wie volgens de rassenwetten van de nazi’s als Joods werd beschouwd en vervolgd, moet ook kunnen rekenen op de bescherming van de Joodse staat.

Die beschermingsrol is ook wettelijk verankerd. De Israëlische Basiswet legt vast dat de staat zich actief moet inzetten voor de veiligheid van Joden wereldwijd — ook wanneer zij geen Israëlisch staatsburger zijn — telkens wanneer zij in gevaar verkeren omwille van hun Joods-zijn. Het is een garantie van de noodzakelijke solidariteit in het universele Jodendom om te overleven.

Cultuur, opvoeding en taal

Voor Joden begint de band met Israël al op jonge leeftijd. In Joodse scholen, jeugdbewegingen en culturele verenigingen leren kinderen over de Joodse geschiedenis, maken ze kennis met het Hebreeuws, zingen ze Israëlische liederen en vieren ze feestdagen die nauw verbonden zijn met het land Israël.

Via literatuur, muziek, wetenschap en familiebezoeken onderhouden velen een culturele band. Israël vormt zo voor velen een belangrijk referentiepunt binnen de bredere Joodse cultuur.

Jood, Israëli of zionist?

In het publieke debat worden deze drie woorden vaak door elkaar gebruikt. Toch verwijzen ze naar verschillende begrippen.

Een Jood behoort tot het Joodse volk. Dat kan een religieuze, culturele, etnische of familiale identiteit zijn. Veel Joden zijn religieus, anderen zijn seculier of niet-gelovig. De meeste Joden wonen buiten Israël, verspreid over de hele wereld.

Een Israëli is iemand met de Israëlische nationaliteit. De meerderheid van de Israëli’s is Joods, maar ongeveer één op vijf Israëlische burgers is Arabisch (21%) — moslim, christelijk of Druze — naast kleinere groepen van andere origine. Niet iedere Israëli is dus Joods — en de meeste Joden zijn geen Israëli.

Een zionist is iemand die het recht van het Joodse volk op een nationale thuisstaat in Israël erkent. Zionisten kunnen Joods zijn, maar dat hoeft niet. Ook veel niet-Joden beschouwen zichzelf als zionist. Andersom zijn er ook Joden die zichzelf geen zionist noemen of de term bewust vermijden.

Juist daarom is het belangrijk deze drie begrippen niet door elkaar te gebruiken.

Wat zionisme niet is: veelvoorkomende misverstanden

Zionisme ≠ steun voor elk Israëlisch regeringsbeleid

Dit is het meest voorkomende misverstand. Israël kent, net als andere democratieën, een politiek landschap met uiteenlopende partijen en regeringen. Zionisten kunnen het fundamenteel oneens zijn over de koers van hun regering. Het erkennen van Israëls bestaansrecht betekent niet instemmen met elk beleid.

Zionisme is geen uniforme ideologie

Vanaf het einde van de negentiende eeuw ontstonden onder meer socialistisch, liberaal, cultureel, religieus en revisionistisch zionisme. Binnen Israël behoren zowel linkse als rechtse partijen tot de zionistische traditie. Wie zichzelf zionist noemt, zegt daarmee weinig over zijn of haar standpunten inzake economie, religie of het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Zionisme is geen religieuze suprematie

Het moderne politieke zionisme ontstond grotendeels als een seculiere nationale beweging. Theodor Herzl zelf was niet orthodox religieus. Zijn uitgangspunt was niet een religieuze staat, maar een nationale thuisstaat voor een volk zonder politieke veiligheid. Religieuze zionisten vormen slechts één onderdeel van een veel bredere traditie.

Zionisme is geen kolonialisme

Een andere veelgehoorde beschuldiging is dat het zionisme een vorm van Europees kolonialisme zou zijn. Die vergelijking klopt niet.

Klassiek kolonialisme was een project van een moederland dat een vreemd volk, vaak op een ander continent, onderwierp om economische of strategische belangen te dienen — denk aan de Britse, Franse of Belgische kolonisatie van Afrika en Azië.

Het zionisme verschilt daar fundamenteel van: het was de nationale bevrijdingsbeweging van een volk zónder eigen staat, dat terugkeerde naar zijn historisch thuisland waar doorheen de eeuwen altijd een Joodse aanwezigheid is gebleven. Er was geen moederland, geen imperiale macht, geen economische uitbuiting van een bezet volk als drijfveer.

Bovendien is het Joodse volk in dat land niet als vreemde kolonisator aangekomen. De band met het land Israël gaat meer dan drieduizend jaar terug — religieus, cultureel en historisch.

Dat de terugkeer van Joodse immigranten leidde tot conflicten met de Arabische bevolking die er eveneens woonde en eigen nationale aspiraties had, is een helaas een feit. Maar een conflict tussen twee volkeren met aanspraken op hetzelfde land is iets fundamenteel anders dan kolonialisme.

Die complexe geschiedenis is een belangrijk onderdeel van het Israëlisch-Palestijnse conflict en kan niet worden herleid tot simpele slogans.

Zionisme betekent niet dat alleen Joden rechten hebben

De Israëlische Onafhankelijkheidsverklaring van 1948 garandeert uitdrukkelijk gelijke burgerrechten voor alle inwoners, ongeacht religie, ras of geslacht. Die principes zijn ook in de praktijk zichtbaar: Arabische burgers hebben stemrecht en zijn vertegenwoordigd in het parlement (de Knesset), in de rechtbanken — inclusief het Hooggerechtshof — en hebben hoge posities in de academische wereld, de gezondheidszorg, het leger, enz. Moslims, christenen en andere religieuze gemeenschappen genieten vrijheid van eredienst.

Zionisme sluit de aanwezigheid van andere bevolkingsgroepen in het land geenszins uit — het streeft naar een Joodse nationale thuisstaat, niet naar een etnisch zuivere staat. Tijdens het bestaan van Israël is het aantal christenen en moslims trouwens toegenomen.

Antizionisme: van kritiek tot antisemitisme

Antizionisme is verzet tegen het zionisme of tegen het idee dat het Joodse volk een eigen nationale thuisstaat in Israël zou moeten hebben of behouden. Je zou antizionisme daarom ook anti-Israëlisme kunnen noemen.

Net als het zionisme is antizionisme geen eenduidige ideologie. Sommigen wijzen alle vormen van nationalisme af, anderen enkel voor Joden. Nog anderen menen dat de oprichting van Israël historisch onrecht heeft veroorzaakt voor de Palestijnse bevolking. Het is belangrijk om verschillende vormen van antizionisme niet over één kam te scheren.

Toch is het begrijpelijk waarom het begrip bijzonder gevoelig ligt. Zoals eerder uitgelegd, ervaren veel Joden de band met Israël als een onderdeel van hun geschiedenis, identiteit en collectieve veiligheid. Een principieel verzet tegen het bestaansrecht van Israël is dan ook geen gewone politieke kritiek, maar een ontkenning van het recht van het Joodse volk op nationale zelfbeschikking en -verdediging en dus als een uiting van hedendaags antisemitisme.

Wanneer wordt antizionisme antisemitisch? De 3D-test

Er bestaat geen eenvoudige formule, maar internationaal is er brede consensus dat kritiek op Israël niet automatisch antisemitisch is. De werkdefinitie van antisemitisme van de IHRA (International Holocaust Remembrance Alliance), onderschreven door tientallen landen waaronder België, biedt daarvoor een referentiekader.

Een bruikbaar hulpmiddel is de 3D-test van Natan Sharansky, ontwikkeld in 2004. Drie criteria helpen te bepalen wanneer politieke kritiek overgaat in antisemitisme:

• Demonisering – Israël wordt voorgesteld als het absolute kwaad of vergeleken met historische regimes op een manier die elke proportionaliteit verliest (bv. vergelijkingen met nazi-Duitsland).
• Delegitimering – Niet het beleid van Israël wordt bekritiseerd, maar het fundamentele recht van de Joodse staat om te bestaan. Het recht op nationale zelfbeschikking wordt uitsluitend het Joodse volk ontzegd.
• Dubbele standaard – Israël wordt beoordeeld volgens normen die niet worden toegepast op andere staten in vergelijkbare omstandigheden.

De 3D-test is geen juridisch instrument en bepaalt niet automatisch of een uitspraak antisemitisch is. Zij biedt wel een bruikbaar kader om kritiek zorgvuldig te analyseren.

Voor JID is het onderscheid essentieel: een open democratische samenleving moet ruimte bieden voor kritiek op regeringen en beleid, ook op dat van Israël. Tegelijk is het belangrijk alert te blijven wanneer die kritiek ontaardt in het ontzeggen van fundamentele rechten aan het Joodse volk, of klassieke antisemitische stereotypen inzet om Israël of zionisten als uniek kwaadaardig neer te zetten, onder het mom van politieke kritiek.

Wanneer „zionist” een eufemisme wordt voor „Jood”

In bepaalde contexten wordt het woord zionist niet gebruikt als een neutrale politieke aanduiding, maar als een verhullende vervanging voor Jood. Dat verschijnsel is niet nieuw.

Tijdens de Koude Oorlog maakte de Sovjet-Unie van het woord zionist een centraal begrip in haar internationale propaganda. Israël was namelijk een bondgenoot van de Verenigde Staten in het Midden-Oosten waar de Soviet-Unie rivaliseerde voor invloed. Officieel richtte die propaganda zich tegen het zionisme als politieke ideologie. In de praktijk werden klassieke antisemitische stereotypen overgenomen en simpelweg van een nieuw etiket voorzien: de „internationale zionistische samenzwering”, de „zionistische invloed op de media”, de „zionistische financiële elite”. Die beelden verschilden inhoudelijk nauwelijks van oudere antisemitische complottheorieën.

Via Sovjetpropaganda vonden deze denkbeelden ook hun weg naar regimes en bewegingen in het Midden-Oosten en daarbuiten. De Islamitische landen hebben de Sovjet propaganda overgenomen om het bestaan van Israël te bestrijden. De mantel van anti-kolonialisme was bovendien handig om te gebruiken in de naoorlogse periode van dekolonisatie en leidde er vaak toe dat Westerse intelligentsia deze propaganda kritiekloos hebben overgenomen.

Ook vandaag signaleren onderzoekers dat klassieke antisemitische stereotypen soms niet langer over Joden, maar over zionisten worden geuit. Uitspraken als „de zionisten controleren de media” of „de zionisten beheersen de banken” verschillen inhoudelijk nauwelijks van klassieke complottheorieën. Alleen het gebruikte woord is veranderd.

Voor antisemieten heeft die woordkeuze een strategisch voordeel: doordat openlijke Jodenhaat maatschappelijk wordt afgewezen, kan het gebruik van zionist als vervangwoord de indruk wekken dat het uitsluitend om politieke kritiek gaat.

Dat betekent uiteraard niet dat iedereen die het woord zionist gebruikt, antisemitisch is. De context en inhoud blijven doorslaggevend. Wanneer het woord echter systematisch wordt gebruikt als verzamelnaam voor Joden, of wanneer klassieke antisemitische stereotypen simpelweg van „Joden” naar „zionisten” worden overgezet, is dat een hedendaagse verschijningsvorm van antisemitisme.

Wil je meer lezen over de geschiedenis van het antisemitisme en de bijbehorende stereotypes door de eeuwen heen, lees het artikel op deze website: Geschiedenis van de Jodenhaat.

Samenvatting

Zionisme is de nationale beweging van het Joodse volk die streeft naar — en vandaag de dag het bestaansrecht verdedigt van — een nationale thuisstaat in het historische land Israël. Hoewel het moderne politieke zionisme pas aan het einde van de negentiende eeuw ontstond, gaat de verbondenheid van het Joodse volk met Israël duizenden jaren terug.

Voor veel Joden is Israël meer dan een staat. Het is een plaats waarmee zij zich historisch, cultureel, religieus of familiaal verbonden voelen. Die verbondenheid maakt voor velen deel uit van hun identiteit, ook wanneer zij buiten Israël wonen of kritisch staan tegenover het beleid van een Israëlische regering.

De begrippen Jood, Israëli en zionist betekenen niet hetzelfde. Niet alle Joden zijn Israëli’s, niet alle Israëli’s zijn Joden, en binnen de Joodse gemeenschap bestaat een grote verscheidenheid aan politieke en religieuze overtuigingen.

Kritiek op het beleid van Israël is legitiem, zoals voor elk ander land. Die kritiek wordt problematisch wanneer zij het bestaansrecht van Israël ontkent, het Joodse volk als enige het recht op nationale zelfbeschikking ontzegt, historische antisemitische stereotypen gebruikt, of alle Joden verantwoordelijk houdt voor het handelen van de Israëlische regering.

Een goed begrip van zionisme vraagt om meer dan kennis van de actualiteit. Het veronderstelt ook inzicht in de geschiedenis van het Joodse volk, de betekenis van Israël binnen de Joodse identiteit en het onderscheid tussen legitiem politiek debat, discriminatie en haatspraak.

Meer weten

Als je meer wilt weten over:

• de band met Israël als onderdeel van de Joodse Identiteit: lees het artikel op deze website
• wat antisemitisme is: lees het artikel op deze website
• de geschiedenis van de Jodenhaat: lees het artikel op deze website
• Video CIDI over zionisme: https://www.cidi.nl/dossier/wat-is-zionisme-wat-is-zionisme-niet/
• Korte video over het meest misbegrepen woord: zionisme: One misunderstood word: https://www.youtube.com/watch?v=1teGYJPo1EM

Bronnen

Historische en encyclopedische werken

• Encyclopaedia Britannica – Zionism
• Encyclopaedia Judaica – Zionism

Antisemitisme

• International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA) – Working Definition of Antisemitism
• Anti-Defamation League (ADL)
• American Jewish Committee (AJC)
• European Union Agency for Fundamental Rights (FRA)

Over de 3D-test

• Natan Sharansky – The 3D Test of Antisemitism
• Antisemitismusbeauftragter der Bundesregierung

Sovjet-antizionisme

• Robert S. Wistrich – A Lethal Obsession
• Izabella Tabarovsky – diverse publicaties over Sovjet-antizionisme

Educatieve organisaties

• Anne Frank Stichting
• HVI
• Kazerne Dossin

Afbeelding

Theodor Herzl leaning over the balcony of the Hotel Les Trois Rois in Basel, Switzerland, possibly during the Sixth Zionist conference there (1897-1904?) – By E.M. Lilien – The Bettman Archive via Corbis, Public Domain,